Công chứng sau khi giao tiền có làm hợp đồng vô hiệu?

Trong thực tiễn giao dịch dân sự, đặc biệt là mua bán nhà đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc tài sản có giá trị lớn, việc các bên giao tiền trước khi công chứng hợp đồng diễn ra khá phổ biến. Tuy nhiên, không ít trường hợp sau đó phát sinh tranh chấp về hiệu lực hợp đồng, thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ, cũng như trách nhiệm pháp lý của các bên. Việc đánh giá đúng hiệu lực pháp lý của hợp đồng được công chứng sau khi đã giao tiền có ý nghĩa then chốt trong việc giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

>>> Xem thêm: Được khách hàng đánh giá 5 sao về chất lượng phục vụ – Văn phòng công chứng

1. Khái quát trường hợp giao tiền trước, công chứng sau khi giao tiền

1.1. Bản chất pháp lý của việc giao tiền trước khi công chứng

Việc giao tiền trước khi công chứng thường được thực hiện dưới các hình thức:

• Giao tiền đặt cọc

• Giao tiền thanh toán trước một phần hoặc toàn bộ giá trị hợp đồng

• Giao tiền trên cơ sở thỏa thuận miệng hoặc giấy viết tay

Về bản chất, hành vi giao tiền chỉ thể hiện ý chí thực hiện giao dịch, không đồng nghĩa với việc hợp đồng đã có hiệu lực pháp luật nếu hợp đồng đó thuộc loại bắt buộc phải công chứng.

1.2. Các loại hợp đồng thường gặp

Tình huống này phổ biến trong:

• Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất

• Hợp đồng mua bán nhà ở

• Hợp đồng thế chấp tài sản

• Hợp đồng tặng cho bất động sản

Theo pháp luật hiện hành, đây đều là những giao dịch bắt buộc phải lập thành văn bản và được công chứng hoặc chứng thực.

2. Căn cứ pháp lý xác định hiệu lực hợp đồng được công chứng sau khi giao tiền

2.1. Điều kiện có hiệu lực của hợp đồng dân sự

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng dân sự có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ:

• Chủ thể có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự

• Chủ thể tham gia hoàn toàn tự nguyện

• Mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật

• Hình thức phù hợp với quy định pháp luật

Đối với hợp đồng bắt buộc công chứng, hình thức là điều kiện có hiệu lực.

2.2. Yêu cầu về hình thức công chứng

Theo Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 167 Luật Đất đai 2013, các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở phải được lập thành văn bản và công chứng thì mới có hiệu lực pháp luật.

Như vậy, việc giao tiền trước khi công chứng không làm phát sinh hiệu lực hợp đồng, nếu tại thời điểm giao tiền hợp đồng chưa được công chứng.

>>> Xem thêm: Nếu bạn muốn giao dịch diễn ra suôn sẻ, hãy cân nhắc Dịch vụ cấp sổ đỏ lần đầu ngay từ đầu.

3. Hiệu lực pháp lý của hợp đồng khi được công chứng sau khi giao tiền

3.1. Thời điểm phát sinh hiệu lực hợp đồng khi công chứng sau khi giao tiền

Theo Điều 32 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng viên ký và đóng dấu.

Do đó:

• Hợp đồng chỉ có hiệu lực pháp luật kể từ thời điểm công chứng

• Việc giao tiền trước chỉ được xem là hành vi thực hiện trước nghĩa vụ, không làm thay đổi thời điểm phát sinh hiệu lực hợp đồng

3.2. Giá trị pháp lý của việc giao tiền trước công chứng

Khoản tiền đã giao trước được xem xét theo từng trường hợp:

• Nếu có thỏa thuận đặt cọc hợp pháp, xử lý theo Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015

• Nếu là tiền thanh toán trước, được coi là nghĩa vụ đã thực hiện trước khi hợp đồng có hiệu lực

Việc này không làm hợp đồng vô hiệu, nhưng có thể phát sinh rủi ro pháp lý nếu sau đó hợp đồng không được công chứng.

4. Rủi ro pháp lý và hậu quả khi phát sinh tranh chấp khi công chứng sau khi giao tiền

4.1. Tranh chấp về hiệu lực hợp đồng

Nếu hợp đồng không được công chứng vì một trong các bên thay đổi ý chí, mất năng lực hành vi dân sự hoặc tài sản không đủ điều kiện giao dịch, thì:

• Hợp đồng bị coi là chưa phát sinh hiệu lực

• Các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015

4.2. Tranh chấp về tiền đã giao

Trong trường hợp tranh chấp:

• Nếu có thỏa thuận đặt cọc hợp pháp, bên vi phạm nghĩa vụ giao kết hợp đồng có thể mất cọc hoặc phải trả cọc gấp đôi

• Nếu không xác định được là đặt cọc, khoản tiền thường được coi là tiền tạm ứng và phải hoàn trả

4.3. Rủi ro đối với bên nhận tiền

Bên nhận tiền trước nhưng không thực hiện được việc công chứng hợp đồng có thể:

• Bị buộc hoàn trả tiền

• Phải bồi thường thiệt hại nếu có lỗi

• Đối mặt với nguy cơ bị khởi kiện về hành vi chiếm giữ tài sản không có căn cứ pháp luật

>>> Xem thêm: Người mua nhà lần đầu nên học cách Kiểm tra sổ đỏ giả để bảo vệ tài sản

5. Ví dụ tranh chấp thực tế

Ông A và bà B thỏa thuận mua bán quyền sử dụng đất. Ngày 10/3/2022, bà B giao cho ông A số tiền 500 triệu đồng và hai bên ký giấy tay xác nhận việc giao tiền. Do thiếu giấy tờ pháp lý, đến ngày 20/4/2022 hợp đồng mới được công chứng.

Trước thời điểm công chứng, ông A qua đời, những người thừa kế của ông A từ chối tiếp tục giao dịch.

Tòa án xác định:

• Tại thời điểm giao tiền, hợp đồng chuyển nhượng chưa có hiệu lực vì chưa được công chứng

• Giấy tay không thay thế được hình thức công chứng theo Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015

• Khoản tiền 500 triệu đồng được xác định là khoản tiền giao trước khi hợp đồng có hiệu lực và phải hoàn trả cho bà B

Tòa án căn cứ Điều 117, Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng 2014 để giải quyết vụ việc.

6. Kết luận

Trường hợp hợp đồng được công chứng sau khi các bên đã giao tiền tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu không được nhận thức và xử lý đúng. Về nguyên tắc, đối với hợp đồng bắt buộc công chứng, chỉ khi được công chứng thì hợp đồng mới phát sinh hiệu lực pháp luật, còn việc giao tiền trước không làm thay đổi thời điểm này.

Để hạn chế tranh chấp, các bên cần:

• Xác định rõ bản chất khoản tiền giao trước là đặt cọc hay thanh toán

• Thực hiện công chứng hợp đồng đúng thời điểm, đúng điều kiện pháp luật

• Lưu giữ đầy đủ chứng cứ giao tiền và hồ sơ công chứng

Việc tuân thủ đúng quy định pháp luật về công chứng không chỉ bảo vệ quyền lợi các bên mà còn góp phần bảo đảm an toàn pháp lý cho toàn bộ giao dịch dân sự.

Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!

Các bài viết liên quan:

>>> Công chứng hợp đồng đặt cọc nhà đất khi có yếu tố giả tạo.

>>> Người dân cần chuẩn bị gì khi thực hiện thủ tục công chứng đúng luật?

>>> Thủ tục công chứng ủy quyền theo quy định pháp luật mới nhất.

>>> Mẫu đơn từ chối tài sản vợ chồng theo quy định pháp luật.

>>> Công chứng ngoài trụ sở có hợp pháp không theo pháp luật

VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ

Miễn phí dịch vụ công chứng tại nhà

1. Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
2. Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.

Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.

• Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
• Hotline: 0966.22.7979
• Email: ccnguyenhue165@gmail.com