Mất năng lực hành vi sau khi công chứng: Văn bản có bị hủy?

Trong nhiều giao dịch dân sự, đặc biệt là mua bán nhà đất, tặng cho tài sản, ủy quyền, các bên thường tin tưởng rằng chỉ cần hợp đồng được công chứng thì chắc chắn có hiệu lực pháp lý. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cho thấy không ít trường hợp văn bản công chứng vẫn bị Tòa án tuyên vô hiệu do tại thời điểm ký kết, một bên đã mất năng lực hành vi dân sự. Khi đó, vấn đề đặt ra là có thể hủy văn bản công chứng mất năng lực hành vi này hay không, căn cứ pháp luật và cách chứng minh như thế nào.

>>> Xem thêm: Công chứng học bạ lấy ngay tại văn phòng công chứng uy tín tại Hà Nội

1. Mất năng lực hành vi dân sự là gì?

Theo Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, người mất năng lực hành vi dân sự là người:

• Do bệnh tâm thần hoặc bệnh khác;

• Không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình;

• Và đã bị Tòa án ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.

Người mất năng lực hành vi dân sự không được tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự, mà phải thông qua người đại diện theo pháp luật.

2. Văn bản công chứng có hiệu lực khi một bên mất năng lực hành vi dân sự không?

2.1. Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi:

• Chủ thể có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự phù hợp;

• Các bên tham gia hoàn toàn tự nguyện;

• Mục đích, nội dung không vi phạm điều cấm của luật;

• Hình thức phù hợp với quy định pháp luật.

Nếu một bên không có năng lực hành vi dân sự tại thời điểm ký, thì giao dịch không đáp ứng điều kiện về chủ thể và có nguy cơ bị tuyên vô hiệu.

2.2. Căn cứ hủy văn bản công chứng do mất năng lực hành vi

Theo Điều 125 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự do người mất năng lực hành vi dân sự xác lập là giao dịch vô hiệu, trừ trường hợp giao dịch được người đại diện theo pháp luật xác lập vì lợi ích của người đó.

Do đó, dù đã được công chứng, văn bản vẫn có thể bị hủy văn bản công chứng mất năng lực hành vi nếu:

• Người ký đã mất năng lực hành vi dân sự;

• Không có người đại diện hợp pháp tham gia ký kết;

• Giao dịch không nhằm bảo vệ lợi ích của người mất năng lực hành vi.

>>> Xem thêm: Dịch vụ sang tên sổ đỏ trọn gói, đảm bảo đúng quy định pháp luật

3. Ai có quyền yêu cầu hủy văn bản công chứng trong trường hợp này

Những chủ thể sau có quyền yêu cầu Tòa án tuyên hủy văn bản công chứng:

• Người giám hộ, người đại diện theo pháp luật;

• Người có quyền, nghĩa vụ liên quan;

• Người thừa kế hợp pháp;

• Công chứng viên hoặc tổ chức hành nghề công chứng (khi phát hiện vi phạm);

• Cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

4. Điều kiện chứng minh khi yêu cầu hủy văn bản công chứng mất năng lực hành vi

4.1. Chứng minh tình trạng mất năng lực hành vi dân sự

Chứng cứ quan trọng nhất bao gồm:

• Quyết định của Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự;

• Hồ sơ bệnh án, kết luận giám định pháp y tâm thần;

• Lời khai của người làm chứng, người thân;

• Tài liệu thể hiện tình trạng không làm chủ hành vi tại thời điểm ký kết.

4.2. Chứng minh thời điểm mất năng lực hành vi

Cần chứng minh tình trạng mất năng lực hành vi đã tồn tại tại thời điểm ký văn bản công chứng, không chỉ phát sinh sau đó. Đây là yếu tố then chốt để Tòa án chấp nhận yêu cầu hủy.

5. Hậu quả pháp lý khi hủy văn bản công chứng

Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, khi văn bản công chứng bị tuyên vô hiệu:

• Giao dịch không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ;

• Các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận;

• Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường;

• Tài sản được khôi phục về tình trạng pháp lý ban đầu.

Đối với nhà đất, Tòa án có thể yêu cầu hủy việc sang tên và khôi phục quyền sử dụng đất cho chủ thể hợp pháp.

>>> Xem thêm: Dịch vụ công chứng trọn gói, đảm bảo đúng quy định pháp luật

6. Ví dụ thực tế về hủy văn bản công chứng mất năng lực hành vi

Ông A bị bệnh tâm thần nặng và đã được Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự. Tuy nhiên, trước đó một thời gian ngắn, ông A đã ký hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho ông B tại văn phòng công chứng mà không có người giám hộ tham gia.

Sau khi phát hiện, người giám hộ của ông A khởi kiện yêu cầu hủy văn bản công chứng mất năng lực hành vi. Kết quả giám định y khoa xác định tại thời điểm ký hợp đồng, ông A không có khả năng nhận thức và làm chủ hành vi. Tòa án tuyên hợp đồng vô hiệu, hủy văn bản công chứng và khôi phục quyền sử dụng đất cho ông A.

7. Lưu ý quan trọng trong thực tiễn về việc hủy văn bản công chứng mất năng lực

• Công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra năng lực hành vi của người yêu cầu công chứng;

• Tuy nhiên, công chứng không loại trừ khả năng giao dịch bị tuyên vô hiệu;

• Thời hiệu yêu cầu tuyên vô hiệu cần được xem xét theo từng trường hợp cụ thể;

• Việc giám định tâm thần thường là chứng cứ quyết định trong các vụ việc này.

>>> Xem thêm: Thủ tục công chứng thừa kế cần những giấy tờ gì?

Kết luận

Hủy văn bản công chứng mất năng lực hành vi là cơ chế pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người không có khả năng tự bảo vệ mình. Dù văn bản đã được công chứng, nhưng nếu một bên không có năng lực hành vi dân sự tại thời điểm ký kết, Tòa án vẫn có quyền tuyên vô hiệu để bảo đảm tính công bằng và đúng pháp luật trong giao dịch dân sự.

Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!

Các bài viết liên quan:

>>> Văn phòng công chứng Hà Nội hướng dẫn thủ tục công chứng hợp đồng hợp tác kinh doanh

>>> Thừa kế là gì? Có những trường hợp thừa kế nào?

>>> Công chứng văn bản thừa kế cần bao nhiêu người đồng thừa kế ký tên?

>>> Thẩm quyền hủy văn bản công chứng: Công chứng hay Tòa án?

VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ

Miễn phí dịch vụ công chứng tại nhà

1. Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
2. Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.

Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.

• Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội
• Đường dây nóng: 0966.22.7979
• Email: ccnguyenhue165@gmail.com